Jul 30 2017

heart the city

ฟังเสียงของแม่น้ำผ่านงาน Bangkok River Fair

ชุมชนริมน้ำกับโครงการสร้างทางเลียบแม่น้ำเจ้าพระยา Photo credit Colin Tsoi

ถ้าใครคอยติดตามข่าวคราวความเป็นไปของกรุงเทพฯ ก็จะทราบว่าก่อนหน้านี้เกิดกระแสคัดค้านการสร้างทางเลียบแม่น้ำเจ้าพระยามาตลอดชวง 2 ปีที่ผ่านหลังจากที่ทางกรุงเทพมหานครประกาศว่าจะก่อสร้าง
 
ฝ่ายที่ออกมาคัดค้านนั้นก็มีหลายกระแสตั้งแต่กลุ่มนักวิชาการไปจนถึงกลุ่มคนทั่วไปที่มองว่าการก่อสร้างทางเลียบแม่น้ำเจ้าพระยาซึ่งใช้เงินก่อสร้างเกือบหมื่นล้านนั้นเป็นเรื่องไม่จำเป็น และอาจจะทำลายสิ่งที่มองว่าเป็นเสน่ห์ของกรุงเทพฯ นั่นคือวิถีชีวิตริมน้ำของบ้านเรือนชุมชนโบราณที่อยู่คู่เมืองมาตั้งแต่สมัยเก่าก่อน รวมทั้งสามารถนำงบประมาณก้อนนี้ไปใช้กับงานด้านอื่นที่ยังขาดแคลนหรือต้องการการแก้ไขเร่งด่วนมากกว่าเช่นปัญหาน้ำท่วม ในขณะที่หลายคนก็มองว่า กทม.ไล่รื้อชุมชนออกไป แต่กลับเป็นผู้จะสร้างสิ่งปลูกสร้างรุกล้ำแม่น้ำเสียเอง
 
ดูเหมือนการไม่ฟังคำทัดทานและเดินหน้าออกแบบจนเสร็จสิ้นก็เดินทางมาถึงช่วงที่หลายคนหวั่นกลัวนั่นคือการไล่รื้อชุมชนเก่าแก่ออกจากพื้นที่ โดยตอนนี้มีชุมชนนับ 10 แห่งริมแม่น้ำที่ถูกไล่รื้อโดยให้ออกไปจากแม่น้ำ หนึ่งในนั้นคือชุมชนวัดสร้อยทองที่ตั้งชุมชนอาศัยมานานนับร้อยปี
 
บ้านที่ถูกรื้อในชุมชนริมน้ำวัดสร้อยทอง
 
ทางชุมชนเองก็ทราบดีว่าการอยู่อาศัยอยู่บนพื้นที่ตรงนี้ไม่ถูกต้องตามกฎหมายมาแต่แรก แต่การต้องออกจากบ้านที่อาศัยมาไม่น้อยกว่า 4 ชั่วรุ่นก็ทำให้คนในชุมชนใจหายไม่น้อยส่วนที่อยู่ใหม่ที่ทางกทม.จัดให้เข้าไปอยู่ใหม่ก็เป็นแฟลตเก่าของทหารสูง 5 ชั้นที่แม้สภาพภายนอกดูเหมือนใช้งานได้ แต่ภายในกลับทรุดโทรมแม้แต่ประตูก็ผุพังจนแทบจะปิดไม่ได้
 
บ้านที่ถูกรื้อในชุมชนริมน้ำวัดสร้อยทอง
 
ยังไม่นับรวมการที่ตึกเป็นตึกเก่าทำให้ไม่มีลิฟต์ ซึ่งเป็นปัญหากับผู้สูงอายุที่ต้องเดินขึ้นบันไดด้วยเท้าทุกวัน แถมค่าแรกเข้าก็เป็นจำนวนหลัก หลายหมื่นที่ต้องจ่ายเป็นค่าแรกเข้า 
 
ส่วนการก่อสร้างทางเลียบแม่น้ำในระยะแรกนั้นคาดว่าจะเริ่มก่อสร้างภายในปีนี้และแล้วเสร็จภายในปี 2562 ด้วยงบประมาณ 8,362 ล้านบาท โดยมีกำหนดสร้างตั้งแต่ช่วงสะพานพระราม 7 ถึงสะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้า สิริรวมความยาว 7 กิโลเมตร (รวมสองฝั่งเป็น 14 กิโลเมตร)
 
ลองหารดูง่ายๆ ก็จะพบว่าทางเลียบแม่น้ำนี้ใช้เงินกิโลเมตรละเกือบ 600 ล้านบาทเลยทีเดียว 
 
ตอนนี้เรายังไม่เห็นข้อมูลรายละเอียดว่าแต่ละกิโลเมตรต้องใช้อะไรบ้างจนต้องใช้เงินถึงกิโลเมตรละ 600 ล้าน (ตีเป็นเมตรละเกือบ 600,000 บาท) เพราะยังไม่มีใครเห็นภาพไฟนอลของทางเดินว่าเป็นอย่างไร เห็นแต่ภาพการออกแบบภายใต้โครงการ Chao Phraya for All ของเทคโนโลยีพระจอมเกล้าลาดกระบัง และมหาวิทยาลัยขอนแก่นที่ศึกษาและออกแบบก่อสร้างเร็วปานจรวดภายในเวลาเพียงแค่ 7 เดือน สวนทางกับต่างประเทศที่ใช้เวลาศึกษากันหลายปี เพราะการสร้างทางเลียบแม่น้ำจะต้องดูผลกระทบหลายส่วนที่จะเกิดจากสิ่งปลูกสร้าง เช่นกระแสน้ำ และชุมชนริมน้ำด้วย
 
ภาพงานที่เคยออกแบบไว้ของ Chao Phraya for All

 
แต่ที่มากไปกว่านั้นคือโครงการนี้ไม่ได้มีแค่ 7 กิโลเมตร แต่ทางกทม.และรัฐบาลมีแผนจะสร้างทางเลียบไปตลอดระยะทางของแม่น้ำเจ้าพระยาไปถึงสมุทรปราการ สิริรวมจะยาวถึง 57 กิโลเมตร และไม่มีใครรับประกันว่าเราจะได้ทางเลียบแบบเดียวกับที่ออกแบบไว้หรือไม่ เพราะหลายครั้งงานจริงที่ออกมาสวนทางกับภาพที่ออกแบบไว้สวยงามเหลือเกิน
 
ด้วยโครงการที่เป็นเมกะโปรเจคนี้เองที่ทำให้หลายคนมองว่าการพัฒนาแม่น้ำครั้งนี้ควรมีการคิดให้รอบคอบ โดยเฉพาะกลุ่ม Friends of the River และ สมัชชาแม่น้ำ ที่มีสมาชิกตั้งแต่ชาวบ้านริมน้ำไปจนถึงนักวิชาการ ชาวชุมชน นักธุรกิจ และนักประวัติศาสตร์ ที่ทำหน้าที่คัดค้านและตั้งคำถามมาตลอดว่าการพัฒนานี้ควรคำนึงถึงเรื่องอะไรบ้าง 

 

 
What’s Happening? ความพยายามล่าสุดที่จะทำให้ทุกฝ่ายหันมาฟังเสียงของชุมชนที่อยู่ใกล้แม่น้ำและมุมมองที่มีต่อการพัฒนาครั้งนี้ก็คืองาน Bangkok River Fair ที่พิพิธบางลำพูในวันที่ 5 ส.ค.นี้ ซึ่งจะชวนทุกคนมาร่วมงาน “เทศกาลริมน้ำบางกอก” From Strangers to Neighbours ที่เปิดโอกาสให้ทุกคนมารู้จักเพื่อนบ้านชุมชนริมน้ำบางกอกที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 200 ปี
 
 
ภายในงานจะเต็มไปด้วยการบอกเล่าวัฒนธรรม และประเพณีของคนริมน้ำตลอดจนอาหารต้นตำรับก้นครัวจากชุมชน ไปจนถึงการเสวนา หัวข้อ “พัฒนาแม่น้ำเจ้าพระยาอย่างไรให้เป็นธรรมและยั่งยืน” ซึ่งเชิญตัวแทนชุมชนริมน้ำที่จะได้รับผลกระทบจากโครงการก่อสร้างทางเลียบบนแม่น้ำเจ้าพระยามาพูดคุยร่วมหารือกันในเรื่องนี้ นอกจากนี้ยังมีกิจกรรมศิลปะให้ทุกคนร่วมวาดภาพของแม่น้ำเจ้าพระยาในหัวข้อ "วาดเจ้าพระยาในแบบที่ฉันฝัน" ร่วมกับบ้านศิลปินจากคลองบางหลวง
 
 
ซึ่งถ้าหากเราจะต้องมีทางเดินริมแม่น้ำจริงๆ มันควรเป็นอย่างไร และออกแบบอย่างไรเพื่อให้เป็นเจ้าพระยาสำหรับทุกคนอย่างแท้จริง

 
วันเสาร์ที่ 5 ส.ค. ณ พิพิธบางลำพู ตั้งแต่เวลา 11:00 - 19:30 น. เทศกาลริมน้ำบางกอก bit.ly/2waMrlI